Leren van het verleden, verantwoordelijkheid nemen voor de toekomst
De afgelopen periode is er veel gezegd en geschreven over Medisch Centrum Kinderwens. Over keuzes uit het verleden, over het gebruik van donorzaad en over de manier waarop ouders, donoren en donorkinderen zijn geïnformeerd.
Wij begrijpen dat dit vragen oproept. Bij patiënten, donorkinderen, ouders, donoren, medewerkers, verwijzers en andere betrokkenen. Het gaat bij fertiliteitszorg niet alleen over medische behandeling, maar ook over afkomst, identiteit, familieverbanden, vertrouwen en de keuzes die mensen maken in een zeer wezenlijke fase in hun leven.
Daarom willen wij hier uitgebreider stilstaan bij het rapport van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd, bij wat in de media is verschenen, en vooral bij wat Stichting MCKinderwens hieruit wil leren voor de toekomst. andere belanghebbenden.
Het volledige rapport van IGJ is hier te lezen. Ook is hier een artikel en podcast te vinden, naar aanleiding van een gesprek met NRC.
Wij nemen het onderzoek van de IGJ serieus
De IGJ concludeert dat MCK in het verleden op onderdelen niet altijd handelde conform de toen gangbare praktijk, bestaande uit een advies. Het gaat daarbij onder meer om het maximum aantal kinderen per donor, de voorlichting aan betrokkenen, de wijze waarop toestemming werd vastgelegd en de dossiervoering.
Wij begrijpen dat dit grote impact kan hebben op donorkinderen, ouders en donoren. Het mogelijk onverwacht ontdekken van een groter verwantschapsnetwerk dan mensen misschien vooraf dachten, kan ingrijpend zijn. Ouders en donoren hadden beter moeten kunnen begrijpen, ondanks voor zover ons bekend diverse wijzen van voorlichting, welke keuzes werden gemaakt, wat die keuzes betekenden en waarin MCK afweek van de gangbare praktijk. Dat betreuren wij.
Tegelijkertijd laat het rapport ook zien dat de context waarin destijds werd gewerkt minder eenduidig was dan nu soms lijkt. De praktijk ontwikkelde zich in een periode waarin wetgeving, professionele normen, registratie en maatschappelijke opvattingen rond donorconceptie sterk in beweging waren. Die context verklaart niet alles, maar is wel relevant om te begrijpen hoe keuzes destijds tot stand kwamen.
De huidige zorg is anders ingericht
Het rapport kijkt niet alleen terug, maar is ook een ijkpunt voor de huidige situatie. De IGJ concludeert dat MCK de huidige, inmiddels, wettelijke norm van maximaal 12 moedercodes/gezinnen per donor naleeft. Daarmee is de praktijk van nu wezenlijk anders dan de praktijk van toen waarover de meeste kritiek gaat. Ook is het belangrijk om te benoemen dat de kliniek vanaf 2017 is gaan werken met 12 gezinnen.
De kliniek werkt met aangescherpte procedures voor donorbeleid, registratie, voorlichting en toestemming.
MCK is sinds mei 2026 zelfstandig verdergegaan als Stichting MCKinderwens.
Die overgang naar een stichting is voor ons meer dan een juridische verandering. Het is een bewuste keuze voor een organisatievorm die beter past bij de maatschappelijke aard van fertiliteitszorg: zorg waarin medische kwaliteit, transparantie, zorgvuldigheid en het belang van alle betrokkenen centraal moeten staan.
Over het verwijt dat MCK tegen de inspectie zou hebben gelogen
In mediaberichtgeving is gesteld dat MCK tegen de inspectie zou hebben gelogen. Dat klopt niet. Dit heeft betrekking op onduidelijkheden rondom ‘aantallen’ gezinnen of kinderen. In de conclusies van een rapport, dat betrekking had op een groot onderzoek naar vruchtbaarheidsklinieken dat zich richtte op de traceerbaarheid van donoren, is in de conclusietekst door beide partijen (IGJ en MCK) niet scherp opgelet of het om kinderen of gezinnen ging. Zo schrijft IGJ ook in het huidige rapport.
Waarom aantallen per donor zo belangrijk zijn
Een belangrijk onderdeel van het rapport en de berichtgeving gaat over zogenoemde massadonatie: situaties waarin met zaad van één donor meer kinderen zijn verwekt dan wenselijk.
Wij begrijpen heel goed waarom dit onderwerp gevoelig is. Voor donorkinderen kan het ingrijpend zijn om te ontdekken dat zij veel meer genetische halfbroers en/of -zussen hebben dan mogelijk verwacht. Voor ouders kan het moeilijk zijn als zij achteraf het gevoel krijgen dat zij niet alle informatie hadden die nodig was om een bewuste keuze te maken. Voor donoren kan het ingrijpend zijn als het aantal nakomelingen groter blijkt dan zij mogelijk hadden voorzien.
In het verleden werd in de sector vooral gesproken over het aantal kinderen per donor. Later verschoof de nadruk naar het aantal gezinnen of moedercodes, omdat dat beter aansluit bij de praktijk van gezinnen waarin soms meerdere kinderen van dezelfde donor worden gewenst. Die verschuiving is begrijpelijk, maar maakt ook duidelijk hoe belangrijk heldere normen, goede registratie en transparante communicatie zijn.
Voor Stichting MCKinderwens is de les helder: de keuzes die rond donorzaad gemaakt worden moeten ook begrijpelijk, uitlegbaar en zorgvuldig zijn vanuit het perspectief van het toekomstige kind. Niet alleen vanuit goede intenties om wensouders te helpen.
Donorschaarste is een structureel probleem
Een belangrijke onderliggende factor in de Nederlandse fertiliteitszorg is de schaarste aan donoren. Die schaarste bestaat al jaren. Zij raakt wensouders, klinieken, donoren en toekomstige kinderen.
Wie de praktijk van vandaag wil verbeteren, moet ook goed kijken naar de omstandigheden waarin keuzes worden gemaakt en destijds werden gemaakt. Als er te weinig beschikbare Nederlandse donoren zijn, ontstaat druk op de zorg: langere wachttijden, meer afhankelijkheid van buitenlandse donorbanken en complexere vragen over registratie, herkomst en internationale aantallen.
Dat speelde in ieder geval nadrukkelijk mee in de keuzes die de kliniek in het verleden maakte rondom aantallen kinderen/gezinnen, maar ook in de leeftijd van donoren.
Stichting MCKinderwens wil bijdragen aan een duurzame oplossing. Vanuit de beroepsvereniging bestaat die behoefte ook en wij vinden dat we in Nederland opnieuw moeten kijken naar de mogelijkheid om een nationale donorbank op te zetten, of een vergelijkbare landelijke voorziening, waarin donorwerving, registratie, counseling, transparantie en toezicht stevig worden georganiseerd.
Dit vraagt niet alleen iets van één kliniek, maar van de hele sector, beroepsverenigingen, belangenverenigingen, toezichthouders, politiek, etc. De tijd is rijp om echt de handen ineen te slaan voor de toekomst.
Kritisch kijken naar buitenlandse en Deense donoren
Patiënten van Nederlandse klinieken hebben de afgelopen jaren, net als klinieken in andere landen, gebruikgemaakt van buitenlandse donorbanken, waaronder Deense donorbanken. Dat is niet los te zien van de Nederlandse donorschaarste. Dit gebeurt nog altijd.
Zonder buitenlands donorzaad, zou op dit moment het grootste deel van de wensouders niet geholpen kunnen worden. Donorconceptie stopt niet bij de landsgrens. Daarom is er behoefte aan betere nationale én Europese afspraken over registratie, informatievoorziening, aantallen, herleidbaarheid en toezicht.
Stichting MCKinderwens wil hier actief aan bijdragen. Niet door te doen alsof alle antwoorden er al zijn, maar juist door vanuit praktijkervaring te helpen benoemen waar de risico’s zitten en wat beter moet. Dit vraagstuk kan niet volledig door één kliniek of één land worden opgelost. Daarom is het nodig dat we dit samen doen met de branche, zoals de NVOG, overheid, belangenorganisaties en andere relevante partijen.
Wij steunen breder onderzoek naar de sector
De Tweede Kamer heeft recent steun uitgesproken voor een onafhankelijk onderzoek naar misstanden bij fertiliteitsklinieken en massadonatie. De aanleiding ligt mede in de berichtgeving over MCK (als grote kliniek), maar de vraag is uiteraard breder: wat is er in de sector gebeurd, welke patronen lagen daaronder, en hoe kan dit in de toekomst worden voorkomen?
Stichting MCKinderwens steunt het belang van zo’n bredere blik. Om tot oplossingen te komen moeten de structurele oorzaken in beeld zijn; donorschaarste, verschillen in interpretatie van normen, internationale donorbanken, registratieproblemen, toezicht en veranderende maatschappelijke verwachtingen.
Wij willen daarom onze medewerking aanbieden aan een onafhankelijk onderzoek. MCK heeft veel praktijkkennis opgebouwd, heeft geleerd van wat niet goed is gegaan en is betrokken bij de relevante professionele overleggen en commissies. Die kennis willen wij inzetten om te helpen duiden wat er is gebeurd en wat er nodig is om het beter te organiseren.
Leren van het verleden, bouwen aan duurzame fertiliteitszorg
De afgelopen maanden is veel aandacht gegaan naar wat er misging. Dat is begrijpelijk.
Maar als de discussie daar stopt, missen we een belangrijk deel van de opdracht. De vraag moet óók zijn: hoe zorgen we dat fertiliteitszorg in Nederland sterker, transparanter en toekomstbestendiger wordt?
Voor Stichting MCKinderwens betekent dat onder meer:
- verdere aanscherping van voorlichting en vastlegging van toestemming;
- duidelijke informatie voor patiënten, donoren en donorkinderen;
- kritische reflectie op het gebruik van buitenlandse donorbanken;
- inzet voor duurzame oplossingen voor donorschaarste;
- open samenwerking met beroepsverenigingen, toezichthouders, politiek en belangenorganisaties.
Wat patiënten nu mogen verwachten
Voor huidige patiënten blijft onze eerste verantwoordelijkheid: goede, betrokken en betrouwbare zorg. Wie vragen heeft over de eigen situatie, kan zoals altijd contact opnemen met de kliniek.
Voor mensen die geraakt zijn door donorconceptie uit het verleden — donorkinderen, ouders en donoren — erkennen wij dat vragen soms diep persoonlijk zijn en niet altijd eenvoudig te beantwoorden. Wij willen zorgvuldig omgaan met die vragen en blijven werken aan betere informatie, betere processen en duidelijke aanspreekpunten.
Dit doen we allemaal met een team van bevlogen en gepassioneerde medewerkers. Een team dat dagelijks klaarstaat om mensen te begeleiden tijdens een hele bijzondere, maar ook hele kwetsbare periode in hun leven. Dat doen we met hart en ziel. En we zijn ontzettend trots op ons team.
Een nieuwe fase als stichting
Stichting MCKinderwens staat aan het begin van een nieuwe fase. De overgang naar een stichting betekent dat wij onze maatschappelijke opdracht nadrukkelijker centraal zetten.
Onze inzet is helder: betrokken en betrouwbare fertiliteitszorg voor mensen met een kinderwens, met oog voor patiënten, donorkinderen, ouders, donoren, medewerkers en de samenleving als geheel.
Dat vraagt om zorgvuldigheid, transparantie en de bereidheid om te leren. Ook als dat ongemakkelijk is. Juist dan.
Wij kunnen het verleden niet veranderen. We kunnen wel verantwoordelijkheid nemen voor wat daarvan geleerd moet worden. En we kunnen onze kennis en ervaring inzetten om de fertiliteitszorg in Nederland beter te maken.
Dat is wat Stichting MCKinderwens wil doen.
Raad van Bestuur
Stichting MCKinderwens
